Een verborgen haagsche parel
De Hof & Woningen
Hofjeswoningen en inschrijven
Informatie over de hof en de woningen. En de mogelijkheid tot inschrijven voor een hofjeswoning.
Bewoonsters
Wie waren en zijn de bewoonsters van ons hof.
Tuin der Hesperiden
Onze unieke Tuin, een prachtig stukje cultureel erfgoed.
Historische kas en hofproducten
In onze tuin staat een prachtige historische groentekas, waar wij met zorg en aandacht de heerlijkste, dagverse producten telen.
Historie
Aan de oprichting van de Hof Van Wouw is onverbrekelijk een beroemde legende verbonden.
De hof en woningen
In het centrum van Den Haag ligt aan de westzijde van de Lange Beestenmarkt (nummer 49 t/m 85) de Hof Van Wouw. Dit hofje is in 1647 gesticht door Cornelia van Wouw met als doel de huisvesting van alleenstaande vrouwen. Hiertoe beschikt de Hof Van Wouw over een aantal huisjes, geschikt voor eenpersoonshuishoudens. Tot op heden worden de bewoonsters nog gekozen aan de hand van de regels uit het testament van Cornelia van Wouw.
Dat de Hof Van Wouw tegenwoordig tot één van de mooiste en meest authentieke Haagse Hofjes mag worden gerekend is te danken aan twee restauraties en woningrenovaties. De eerste geschiedde in de jaren 1955-1960, de tweede keer in de jaren 1989-1997.
Het complex bestaat nu uit 17 huisjes, waaronder het regentenhuis en het beheerderhuis. De laatste twee woningen bevinden zich aan weerszijden van de toegangspoort aan de Lange Beestenmarkt en zijn bij de tweede restauratie in hun oorspronkelijke vorm gerestaureerd, evenals - iets later - de toegangspoort.
Uiterlijk zijn de huisjes grotendeels 17e-eeuws gebleven,binnenshuis hebben zich in de loop van de tijd wel enige veranderingen voltrokken. Zo hebben de huisjes sinds 1904 sanitaire voorzieningen. Daarvoor waren er twee hokken in de tuin, welke dienst deden als toiletruimte. In dat jaar zijn de huisjes aangesloten op het gemeentelijk riool en werden de toiletten tegen de huisjes aangebouwd, in de jaren vijftig werden deze aanbouwsels afgebroken, en de sanitaire voorzieningen in de woningen aangebracht.
De huidige opslagruimte in de huisjes is gemaakt in het voormalige turfhok. De kitchenette kwam in de plaats van de bedstede. De voorheen ongebruikte zolder werd slaapkamer en doucheruimte. De daken zijn reeds geïsoleerd; de zolders worden aanvullend geïsoleerd om het wooncomfort verder te verbeteren.
Anno 2002 bestaan de woningen uit een kamer, kitchenette en toilet op de benedenverdieping. Op de bovenverdieping bevinden zich een slaapkamer en een doucheruimte.
Inschrijven hofjeswoning
- Na ontvangst van het onderstaand ingevulde formulier, benaderen wij u voor overleg.
- Voldoet u aan de gewenste criteria, dan plaatsen wij u op de wachtlijst.
- Het wachten op een woning kan echter lange tijd duren (tot ca. 18 maanden) aangezien onze bewoonsters nogal honkvast zijn!
Lees eerst "de woonomstandigheden & voorwaarden!"
Bewoonsters
De 14 bewoonsters van de hof zijn allen alleenstaand, hebben de leeftijd van 50 jaar bereikt en houden geen huisdieren. Een ieder heeft haar eigen huishouden en vaak ook nog een baan. De bewoonsters weten zich veilig binnen de muren. De tuin waar zij allen op uitkijken is prachtig in ieder seizoen. In het verleden bestierde een beheerdersechtpaar de hof en verrichten hand-en spandiensten. Alles is continue aan verandering onderhevig. Door de Regenten is er nu één beheerder gekozen. Zij houdt zich bezig met het reilen en zeilen binnen de hof.
Wanneer één van de huisjes leeg komt te staan wordt, in overleg met de beheerders en het College van Regenten, gezocht naar een nieuwe bewoonster. Er vindt altijd een aantal gesprekken plaats tussen het College en de aspirant-bewoonster. In deze gesprekken komt ook het reglement van de Hof ter sprake.
Op de verjaardagen van de bewoonsters wappert – op verzoek – de vlag met het wapen van Cornelia van Wouw. Rond de jaarwisseling wordt er volgens de traditie een nieuwjaarsviering gehouden. Tegenwoordig gebeurt dit in de Tuinkamer, gelegen aan de achterzijde van de de Hof in de Tuin der Hesperiden. In december is er een gezamenlijke kerstviering voor de bewoonsters en beheerders. Daarnaast wordt eenmaal per jaar wordt gezamenlijk gegeten, dit ter herinnering aan de stichteres zodat dit op haar verjaardag in januari moet plaats vinden.
De maaltijd die door de Stichteres indertijd werd aanbevolen bestond uit:
“In seven schotelen eeten, te weten eene gebraeden runderen ribbe, eene gebraeden lams quartier, een stuck kalff vleys, twee schotelen schaapshutspot, gestooft met kalff schuick en rijst, het voors vlees moet te samen vijftich ponden, twee conijnen met peeren ofte soete appelen elck een tarwen broot, ende een stuyver witte broot, ende daer en boven twaelff stuyver witte broden, om daervan den tweeden dag sop te maecken, twee pont boter op de tafel, ses ponts stolpse caes, twee pinten olijve ende asijn daer toe om salade te eeten , ses stoop wijn en halff vat seven gulden bier, twee tonnen turf, een pont kaersen”
Bewoonsters aan het woord
Wonen in een oase van groen
Op de Hof Van Wouw wonen 15 dames met veel plezier. We kennis maken kennis met twee van hen. Maite de Wit en Atie Westendorp. Maite studeert aan het Conservatorium en is de jongste bewoonster. Zij woont nu ruim één jaar op de Hof. Atie woont er al wat langer, inmiddels bijna 18 jaar.
Op welke manier werden zij hier geïntroduceerd?
Maite leerde tijdens haar 3-jarig verblijf in het muzikale Wenen Pia Mussil kennen, nu Pia van der Feltz. Zij is getrouwd met de neef van Jeanne Kamerlingh Onnes. Pia bracht Maite via Facebook in contact met de Hof Van Wouw. Atie heeft gereageerd op een advertentie in de Haagse Courant.
Wat is fijn aan het wonen op de Hof?
Te midden van het bruisende centrum en drukke uitgaansleven bevindt zich een stukje groen en rust.
Maite vindt dat geweldig. ‘Ik hoef maar een deur door en ik bevind mij in een totaal andere wereld. Ik vind het ook fijn om ’s avonds laat thuis te komen en dan de lichtjes te zien branden in sommige huisjes. Dat geeft een geruststellend gevoel.’ Atie vindt vooral de schoonheid een pre. Zij kwam hier in het voorjaar toen de bloesem volop in bloei stond. En dat in de binnenstad! Het is hier veilig, vlak bij winkels en het openbaar vervoer. Tussen de 14 bewoonsters zijn er altijd wel mensen met wie ze het goed kan vinden. ‘In de zomer kunnen we buiten zitten en dat is heerlijk.’
Evenementen op de Hof: allemaal even bijzonder. Toch een favoriet?
Kerst in de Hof heeft iets heel sfeervols. De lichtjes en de geur van Glühwein geven de dag iets extra’s. Maite heeft zelf met drie collega’s twee keer gezongen tijdens Kerst in de Hof. ‘Dat is heel spannend en heel bijzonder. Het is leuk om te merken dat de bezoekers in sfeer en vol positieve energie naar huis gaan.’
Atie heeft mooie herinneringen aan Open Monumentendag. ‘Een gezellige dag waar veel nieuwsgierige mensen graag naar een verhaal over de Hof Van Wouw luisteren. Bezoekers hoeven geen entree te betalen, toch zijn ze soms wel bereid om een bijdrage te geven.’
Zijn de dames ook actief als vrijwilliger?
Maite heeft niet veel tijd, omdat zij druk bezig is met de studie Klassieke Zang aan het Koninklijk Conservatorium. Atie is in het verleden heel actief geweest. Zo nam ze deel aan de evenementencommissie, deed hand- en spandiensten en heeft ze de eerste website ontwikkeld.
Om gezondheidsredenen moest ze stoppen. Ze is nog wel erg betrokken bij het vrijwilligerswerk.
Als geld geen probleem zou zijn, wat zouden ze de Hof dan schenken?
Maite hoeft niet lang na te denken. ‘Zonnepanelen. Duurzame energie is wat mij betreft een goede investering. Als de Hof zichzelf van energie zou kunnen voorzien zou dit op den duur enorm in de kosten schelen, naast het feit dat we meehelpen aan het verbeteren van het milieu’. Atie schenkt het geld graag aan de voortuin, met nieuwe haagjes en reparatie van de pomp. ‘Als ik de hoofdprijs win ook nog een bedrag voor isolatie van de huizen.’
De toekomst?
Hoe ziet de Hof eruit in 2050?
Maite hoopt dat het er dan nog net zo uit ziet als nu: een plek waar dames op leeftijd rustig hun dagen kunnen doorbrengen. ‘Het ontbreekt in ons drukke bestaan vaak aan mooie rustige plekjes. Het zou wat mij betreft geweldig zijn als er meer van dit soort hofjes waren, niet alleen voor oudere dames, maar ook voor studenten die rustiger willen wonen!’
Atie ziet het ook rooskleurig in. Ze zegt: ‘Tja 35 jaar is ver weg, tijden veranderen en ik denk dat de Hof Van Wouw mee zal moeten veranderen.
Misschien komt er na de crisis weer ruimte en geld voor de instandhouding b.v. van Monumentenzorg en andere subsidies. Als het College van Regenten dan weer iemand in haar gelederen heeft die goed fondsen kan werven (zoals nu het geval is) zal het wel lukken.
Weten de dames nog een leuke anekdote?
Baby’s en spoken (door Maite)
Vanaf de regentenkamer gaat er een trap naar mijn woonkamer, via een grote deur. Tijdens een bruiloft zouden er baby’s gevoed worden in de regentenkamer. “ Prima” , zei ik. Op een gegeven moment waren er twee baby’s aan het huilen en het hield maar niet op. Ik besloot polshoogte te gaan nemen en liep de trap naar de regentenkamer af. Toen opende ik voorzichtig de deur en stak eerst mijn hoofd om het hoekje. Ik zag een jonge vrouw die uit alle macht probeerde een baby te sussen. Ze keek omhoog en zag mijn gezicht (waarschijnlijk griezelig verlicht door de ene lamp die aan was) en schrok zich werkelijk helemaal te pletter. Het leek wel een gillende keukenmeid. Er was haar verteld dat er iemand boven woonde, maar blijkbaar was de angst voor spoken toch nog aanwezig. Het leek mij het beste om mij zo snel mogelijk weer uit de voeten te maken. Gelukkig merkte de baby niks van het voorval…die bleef net zo hard door huilen.
Inbreker ingesloten (door Atie)
Er kwam een keer een inbreker over het dak vanaf het Hoge Zand. Hij dacht te kunnen vluchten door de voortuin van de hof. Alles zit ’s nachts goed op slot en hij kon er niet uit. Onze toenmalige beheerder, de heer Spelt, was oud militair en had een wapen. Hij heeft de man onder schot gehouden tot de politie hem kon arresteren.
De Tuin der Hesperiden
Achter de Hof Van Wouw lag van oudsher een moes- en bloementuin, stijlkundig ingericht en bestemd voor Cornelia van Wouw en haar familieleden. Tot het midden van de negentiende eeuw heeft de tuin haar functie van vruchtenleverancier nog vervuld.
Bij de eerste restauratie van de Hof Van Wouw in de jaren vijftig werd besloten tot de herinrichting van de tuin naar 17e eeuws voorbeeld. De tuinarchitecte Polak Daniëls maakte het huidige ontwerp. Na de tweede restauratie in de jaren negentig van de vorige eeuw werd dit ontwerp uitgebreid en aangevuld. De reconstructie werd financieel gesteund door o.a. de gemeente Den Haag, het Prins Bernhard Cultuur Fonds, het Fonds 1818, de Gravin van Bylandt Stichting en het Thurkow Fonds. De bijzondere tuin kreeg de naam: "Tuin der Hesperiden".
De naam is ontleend aan de Griekse mythologie, namelijk aan de Hesperiden, de dochters van Atlas. In hun (verborgen) tuin stond de levensboom waaraan gouden, eeuwige jeugd schenkende appels groeiden. In de westerse cultuur wordt een verband gelegd tussen die appels en de "goud" kleurige sinaasappels, zoals die heden ten dage in de tuin achter de Hof Van Wouw groeien. Naast hagen van lei-peren, een vijgenboom, een oude moerbeiboom, een grote walnootboom en diverse vruchtbomen is de grootste attractie van de tuin een collectie van ruim twintig verschillende soorten citrusbomen, een zogenaamd "Aurantium". Dit is representatief voor de periode van het ontstaan van de tuin en is gebaseerd op de verdwenen verzamelingen van het Stadhouderlijk Kwartier, de Oude Hof (Paleis Noordeinde) en het afgebroken Paleis Honselaarsdijk.
Om deze unieke Tuin, een prachtig stukje cultureel erfgoed in de binnenstad van Den Haag, in stand te kunnen houden organiseert De Hof van Wouw een paar keer per jaar tuindagen, waarvan de opbrengst geheel ten goede komt aan de tuin.
Historische kas
In de Tuin der Hesperiden ligt de historische groentekas. In het vroege voorjaar van 2014 werd voor het eerst sinds 1647 weer iets nieuws gebouwd in de Hof Van Wouw! En zo werd op 6 maart 2014 de eerste steen gelegd door de Wethouder en de dochter van de Regent-Rentmeester. Op dat moment was alleen nog de zogenaamde borstwering klaar. In de zomer werd de kas verder opgebouwd. Op 25 september 2014 is de kas door Wethouder Baldewsingh in aanwezigheid van Erik Geytenbeek officieel in gebruik genomen.
De kas is gebouwd door de Firma Buiten-Goed in Barneveld die enige tijd hiervoor een oude, Franse boogkas uit 1870 voor het Rijksmuseum had aangekocht en in de gerenoveerde tuin van het Rijksmuseum weer geheel als nieuw, had opgebouwd. De heer Erik Geytenbeek, eigenaar van de Ridderhofstad Hindersteyn, heeft de Tuincommissie van de Stichting hierover geadviseerd. De Hof Van Wouw betaalde zelf een bedrag bij uit het Nelleke Kamerlingh Onnes-Van Wouw Fonds voor de fraaie ingangsuitbouw.
Het College van Regenten van de Stichting de Hof Van Wouw realiseert zich terdege dat de Tuin der Hesperiden een nieuwe fase is ingegaan door de aanwezigheid van deze fraaie groentekas. De verdere ontwikkeling van de Tuin der Hesperiden kan, evenals op andere historische complexen met moestuinen, alleen worden gerealiseerd met de hulp van onze vrijwilligers.
De bouw is afgerond, maar nu volgt een periode van de ontwikkeling van dit stadslandbouwproject.
Duurzame verwarming kas
De kas willen we enerzijds gebruiken voor educatieve doeleinden, het stekken van planten door scholieren in de winter en anderzijds om er onze laurier- en citrusbomen in de periode tussen 1 november en 1 mei te laten overwinteren. Om dit mogelijk te maken moet de kas verwarmd worden. Er is een betonvloer gestort in de kas en hierop wordt een vloerverwarming aangelegd. Daarnaast worden er twee convectoren geplaatst, die de warmte laten circuleren.
Het laten overwinteren van laurier- en citrusbomen in een kas vraagt in de eerste plaats om heel veel licht, maar ook is een vrij constante temperatuur essentieel. Het mag niet te koud zijn, minimaal 5˚C en ook weer niet te warm, maximaal 10˚C. Dit is de reden, dat we er voor hebben gekozen om een warmtepomp te installeren voor het opwekken van de warmte. Een warmtepomp is eigenlijk geen pomp, maar een apparaat, dat warmte onttrekt uit een medium en dat je op een andere plek kunt gebruiken. Dat medium kan de aardwarmte zijn, grondwater of de lucht. In de binnenstad van Den Haag mag je niet boren en daarom vervallen de eerste twee opties.
Een warmtepomp, die warmte genereert uit de buitenlucht is eigenlijk niets anders dan een omgekeerde koelkast: een koelkast genereert koude en produceert aan de achterzijde warmte – een warmtepomp haalt op een heel duurzame en energiezuinige manier warmte uit de buitenlucht en blaast koude lucht weer uit. Het was lastig om een goede warmtepomp te vinden, die buiten tussen de kas en de linker buitenmuur past. Je moet ruimte hebben om lucht aan te zuigen en uit te blazen. Een warmtepomp heeft nog meer voordelen: als het te koud is om warmte uit de lucht te genereren (bij temperaturen onder de -20˚C), dan schakelt de pomp een elektrisch ingebouwd verwarmingselement in om toch de benodigde warmte te leveren. Daarnaast kan in warmere perioden (en ook in de zomer) een warmtepomp koelen in plaats van verwarmen.
Er zijn nog twee items, die onderzocht worden: de eerste om eventueel zonnepanelen op het dak van de nabijgelegen schuur te plaatsen voor het opwekken van elektriciteit voor de warmtepomp en de tweede om met behulp van rolgordijnen de kas te isoleren. Als de kas beter geïsoleerd is, hoef je logischerwijs minder energie op te wekken. Maar dat onder de strikte voorwaarde, dat er maximaal licht bij de bomen komt.
Al met al is het vanuit technisch oogpunt een hoogstaand project, waarbij de Hof van Wouw enerzijds jarenlange tradities koestert bij het in stand houden van het gebruik en de exploitatie van de Hof, maar anderzijds voorop loopt bij het duurzaam opwekken van warmte.
En heel belangrijk: een en ander is mogelijk gemaakt door subsidies van de Gemeente Den Haag en Fonds 1818.
hofproducten
Tijdens publieksevenementen zijn er producten van de Hof verkrijgbaar, waarvan de opbrengst volledig ten goede komt aan het onderhoud van de tuin. In tegenstelling tot eerdere jaren worden er tegenwoordig geen fruit en noten meer ingemaakt.
Wel zijn er seizoensproducten uit de tuin beschikbaar, zoals lavendel en peren uit eigen hof. Daarnaast is er een ansichtkaart met een aquarel van het hof te koop, evenals een boek over de geschiedenis van de Hof. Deze zijn met name verkrijgbaar tijdens Open Monumentendag. Het boek kunt u ook via ons formulier bestellen.
De prijzen variëren van € 3,50 tot € 25,00.
“Een levend hofje in hartje Den Haag, gesticht in 1647 door Cornelia van Wouw voor huisvesting van alleenstaande vrouwen – een erfgoed dat nog altijd trouw aan haar testament bestuurd is.”
Aan de oprichting van de Hof Van Wouw is onverbrekelijk een beroemde legende verbonden
Over Cornelia wordt al generaties lang een opmerkelijk verhaal doorgegeven. Wat precies? Dat ontdekt u tijdens een rondleiding.
Op het portret staat de stichtster met op de achtergrond het Hofje en haar hand op een geschrift. Dit laatste verwijst vermoedelijk naar het feit dat deze ongetrouwde Haagse verhandelingen schreef over pedagogische onderwerpen, ofschoon zij ongehuwd en kinderloos was. Misschien dat de gedragingen van haar vele neefjes en nichtjes aanleiding zijn geweest tot het samenstellen van deze geschriften waarvan tot op heden nooit iets is opgedoken.
1600 - 1681
Cornelia van wouw
Cornelia van Wouw (geboren 21 januari 1600) was een ongehuwde telg uit een Haags regentengeslacht. Zo was Cornelia's grootvader, Jacobus van Wouw, burgemeester van Den Haag en bekleedden veel van haar familieleden allerlei bestuursfuncties in de stad. Cornelia liet bij haar dood haar hele vermogen na aan de naar haar genoemde stichting van liefdadigheid.
Van dit vermogen kregen de bewoonsters elke maand een kleine uitkering en ook moesten de gebouwen hiervan worden onderhouden. Bij haar dood (25 september 1681) heeft de stichteres bepaald dat de nakomelingen van haar broers en zuster de Hof zouden moeten besturen, iets dat tot op heden in ere wordt gehouden. Het College van Regenten wordt gevormd door twee regentessen en een regent. Zij worden bijgestaan door twee toeziend regenten waarvan er één de notaris van de stichting is.
Cornelia's werkkamer
Stichting De Hof van Wouw
Bezoekersadres
Brouwersgracht 30
2512 EP Den Haag
Postadres
Lange Beestenmarkt 85
2512 EC Den Haag
Informatie
Organisatie & ANBI
Voorwaarden wonen in de Hof
Hof van Wouw in de media
Privacy Reglement
Hofjes in Nederland
Contact
Contactgegevens en Route
Wonen in een hofjeswoning
Rondleiding aanvragen
Vrijwilliger worden